Meten en testen in de sport

Krachttraining wordt traditioneel gestuurd op gewicht en herhalingen. Dat zijn invoerwaarden: wat de sporter is opgelegd. Meten gaat over uitvoerwaarden: wat de sporter er daadwerkelijk mee doet. Twee sporters die dezelfde 100 kilo vijf keer bewegen, leveren een verschillend vermogen, een verschillende krachtopbouw en een verschillende verdeling over links en rechts. Die verschillen bepalen de trainingsprikkel, en ze zijn met het blote oog niet vast te stellen.

De grootheden die met deze apparatuur zijn vast te leggen, en waarvoor elk bruikbaar is:

• Piekvermogen en gemiddeld vermogen. Vermogen is kracht maal snelheid. Piekvermogen zegt iets over het explosieve maximum, gemiddeld vermogen over wat er over de hele herhaling is geleverd. Een sporter kan sterker worden zonder dat zijn piekvermogen stijgt; dat is een aanwijzing dat de training op kracht en niet op snelheid heeft ingegrepen.
• Piekkracht en gemiddelde kracht. De hoogste kracht in de beweging en het gemiddelde over de beweging. Bruikbaar om vast te stellen of een sporter zwaarder kan gaan trainen, en om na een blessureperiode te zien of het niveau van voor de uitval terug is.
• Snelheid. De snelheid waarmee de last beweegt. Bij een gelijkblijvend gewicht is een lagere snelheid dan gebruikelijk een teken dat de sporter vandaag minder heeft; bij een gelijkblijvende snelheid met meer gewicht is er vooruitgang.
• Krachtontwikkelingssnelheid (RFD). Hoe snel de kracht wordt opgebouwd. In vrijwel elke sport is de tijd waarin kracht geleverd moet worden korter dan de tijd die nodig is om maximale kracht te bereiken, waardoor de snelheid van krachtopbouw belangrijker is dan het maximum zelf.
• 1RM-schatting. Een voorspelling van het eenmalig maximum uit de gemeten snelheid, zodat het programma op een percentage gestuurd kan worden zonder dat er een maximale poging wordt gedaan.
• Links-rechtsverschil. Het aandeel van elk been of elke arm in de totale krachtproductie. Relevant bij herstel na een eenzijdige blessure en bij sporten met een sterk eenzijdig bewegingspatroon.
• Sprong- en sprinttijden. Sprongprestaties en tijden over vaste afstanden en wendbaarheidsparcoursen. Dit zijn de uitkomsten die het dichtst bij de wedstrijd liggen en die daarom als eindtoets van een trainingsblok dienen.

De instrumenten hierboven meten, maar leveren zelf geen weerstand. De DFX Servo Trainer T232 doet beide: een servomotor levert de trainingsweerstand en registreert tegelijk wat de gebruiker daartegen doet, met een meetfrequentie van 2000 Hz. De weerstand loopt van 0,5 tot 32 kg per arm en is instelbaar per 0,1 kg.

Dat verschil is organisatorisch groter dan het technisch klinkt. Een testbatterij op een force plate is een moment dat gepland moet worden: er is een tester, een protocol en tijd voor nodig. Meting op het toestel waarop getraind wordt, gebeurt zonder die planning en levert daardoor veel meer meetpunten op — niet één keer per blok, maar elke set. De testbatterij blijft daarnaast nodig, omdat een sprong, een sprint en een maximale isometrische trek dingen meten die op een kabeltrainer niet gebeuren. De T232 is daarmee het scharnier tussen de trainingsvloer en de testruimte, niet de vervanging van die testruimte.

Een meting is pas iets waard als er een beslissing uit volgt. Dat vraagt vier dingen: een vaste testbatterij, een herhaalmeting, een vergelijking over de tijd en gegevens die het systeem uit kunnen.

Een vaste testbatterij is een korte, altijd gelijke set metingen. Bijvoorbeeld een verticale sprong voor explosieve krachtproductie, een isometrische midthigh pull voor maximale kracht en een sprint over een vaste afstand voor snelheid. De waarde zit in de herhaalbaarheid: dezelfde volgorde, dezelfde houding, hetzelfde tijdstip in de week, dezelfde toestand van vermoeidheid. Verandert de opstelling, dan verandert de uitkomst en is de vergelijking waardeloos.

De herhaalmeting is de eigenlijke meting. De eerste keer levert alleen een startpunt op; pas de tweede keer zegt iets over de richting. Voor beslissingen over trainingsbelasting werkt een korte cyclus — een sprong of een enkele set met snelheidsmeting aan het begin van een sessie — en voor beslissingen over programmering een lange, met een volledige batterij aan het begin en einde van een blok.

De vergelijking over de tijd is waar het patroon zichtbaar wordt. Een enkele lage waarde is ruis. Een reeks waarin het vermogen daalt terwijl de trainingsbelasting stijgt, is een signaal. Een links-rechtsverschil dat na maanden revalidatie onveranderd blijft, betekent dat het programma iets anders moet doen dan het nu doet.

Export. De trainingsdata staat op een server in Europa, is exporteerbaar naar xlsx en blijft eigendom van de klant. Dat is de voorwaarde om gegevens naast andere bronnen te leggen — een blessureregistratie, een spelersvolgsysteem, een behandelverslag — en om ze mee te nemen als er ooit iets anders in de zaal komt te staan.

Er zijn situaties waarin dit type apparatuur geen rendement oplevert, en het is eerlijker die te benoemen dan ze te omzeilen.

• Er is niemand die de data interpreteert. Een force plate produceert krachtcurven, geen adviezen. Zonder een coach of fysiotherapeut die de curve leest en er een programmawijziging aan verbindt, blijft het bij een scherm met getallen die niemand gebruikt. De investering zit dan in hardware terwijl het tekort in kennis zit.
• Er ligt geen testprotocol. Wie geen vaste testmomenten, houdingen en volgorde heeft afgesproken, meet verschillen die uit de opstelling komen in plaats van uit de sporter. Een club die hier staat, koopt beter eerst begeleiding bij het opzetten van een protocol dan een instrument.
• De basis van de training staat nog niet. Bij sporters die nog aan techniek en trainingsfrequentie werken, komt de vooruitgang uit de training zelf en niet uit de fijnere sturing die meting mogelijk maakt. Meten is nuttig zodra de eenvoudige winst eruit is.

In alle drie de gevallen geldt hetzelfde: de apparatuur is niet verkeerd, de volgorde is dat. Wij zeggen dat liever vooraf dan dat er een force plate ongebruikt in een hoek staat.